หลักการและเหตุผล


ยุทธศาสตร์และนโยบาย

     ยุทธศาสตร์การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมขนส่งของไทย พ.ศ. ๒๕๕๘-๒๕๖๕ ซึ่งมีแผนงาน/โครงการเพื่อให้เกิดการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมขนส่งในระยะเร่งด่วน ในการแก้ไขปัญหาจราจรจากเมืองหลักในภูมิภาคสู่ปริมณฑลและกรุงเทพมหานครด้วยระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชน โดยเน้นการพัฒนาระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชน ๑๐ เส้นทาง ระยะทางรวม ๔๖๘ กิโลเมตร และพัฒนาระบบเชื่อมต่อการเดินทางให้สามารถเชื่อมโยงเป็นโครงข่ายทางเลือกในการเดินทาง เช่น การพัฒนาระบบการเชื่อมต่อบริเวณสถานีรถไฟฟ้า ท่าเรือ เพื่อรองรับการเดินทางของประชาชนให้สามารถเดินทางจากต้นทางไปยังปลายทางได้อย่างต่อเนื่อง สะดวก สบาย และปลอดภัย คาดว่าจะสามารถรองรับการเดินทางได้ ๕-๘ ล้านคน-เที่ยว/วัน และสามารถเพิ่มสัดส่วนการเดินทางโดยระบบขนส่งสาธารณะต่อการเดินทางโดยรถยนต์ส่วนบุคคลเป็นร้อยละ ๖๐ ต่อ ๔๐ ได้ตามที่กำหนดเป้าไว้ในยุทธศาสต์ฯ ซึ่งจะช่วยบรรเทาปัญหาจราจรได้อีกทางหนึ่ง
     แผนพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการแห่งชาติ ฉบับที่ ๔ พ.ศ. ๒๕๕๕-๒๕๕๙ ได้กำหนดให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องรับผิดชอบในการดำเนินการให้บรรลุตามแผนฯ โดยกระทรวงคมนาคมมีหน้าที่หลักในการพัฒนาและให้บริการระบบขนส่งสาธารณะและสนับสนุนการจัดให้มีสิ่งอำนวยความสะดวกด้านบริการขนส่งสาธารณะ ยังเป็นภารกิจในการให้บริการเชิงสังคม เพื่อเป็นปัจจัยพื้นฐานในการเดินทางสำหรับประชาชนทุกระดับรวมทั้งกลุ่มผู้ด้อยโอกาส เช่น ผู้สูงอายุและคนพิการทุกประเภท (คนพิการทางการได้ยิน คนพิการทางการมองเห็น คนพิการทางการเคลื่อนไหว และคนพิการทางสติปัญญา) ให้สามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ระบบขนส่งสาธารณะได้อย่างเสมอภาคและเท่าเทียม โดยไม่เลือกปฏิบัติต่อคนพิการและผู้ดูแลคนพิการ รวมทั้งมีหน้าที่จัดสภาพแวดล้อม พัฒนาเทคโนโลยี และข้อมูลข่าวสารที่คนพิการสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้

แนวโน้มประชากรผู้สูงอายุในอนาคตและสถานะปัญหาความขาดแคลนและขาดประสิทธิภาพของสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับคนพิการและผู้สูงอายุ

     สถิติข้อมูลทะเบียนกลางคนพิการ ปี พ.ศ. ๒๕๕๔ ของสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการแห่งชาติ พบว่า ประเทศไทยมีจำนวนคนพิการทั้งหมด ๑,๑๘๙,๓๐๑ ราย จากจำนวนประชากรคนไทยทั้งหมด ๖๕ ล้านคน คิดเป็นร้อยละ ๑.๘๓ แม้ว่ากฎกระทรวงกำหนดสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคารสำหรับผู้พิการหรือทุพพลภาพและคนชรา พ.ศ. ๒๕๔๘ ได้กำหนดให้อาคารและสถานที่สาธารณะต้องสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคาร รถสำหรับคนพิการ ทุพพลภาพ และผู้สูงอายุ แต่กฎหมายดังกล่าวมีผลบังคับใช้เฉพาะสถานที่ที่มีพื้นที่เกิน ๓๐๐ ตาราเมตรขึ้นไป โดยไม่มีผลบังคับย้อนหลังและไม่มีบทลงโทษ ซึ่งข้อมูลจากกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์พบว่าปัจจุบันพื้นที่สาธารณะ อาคารสาธารณะส่วนใหญ่ยังขาดแคลนสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับคนพิการและผู้สูงอายุ หรือมีแต่ไม่ได้มาตรฐาน ไม่ปลอดภัย คิดเป็น ร้อยละ ๗๐ จากข้อมูลของกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ปัจจุบันประเทศไทยมีสัดส่วนประชากรสูงอายุ (ผู้มีอายุมากกว่า ๖๕ ปีขึ้นไป) ร้อยละ ๑๐ ของประชากรทั้งประเทศ และมีแนวโน้มการเพิ่มขึ้นของประชากรผู้สูงอายุอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรไปสู่ภาวะประชากรสูงอายุ (Population Ageing) อันหมายถึง ภาวะที่มีประชากรผู้สูงอายุ ในสัดส่วนที่สูงในอัตราที่เร็วกว่าในประเทศที่พัฒนาแล้วถึง ๓ เท่า โดยคาดว่าปี พ.ศ. ๒๕๖๗-๒๕๗๒ จะมีสัดส่วนผู้สูงอายุสูงถึง ๑ ใน ๔ ของประชากร จึงเป็นประเด็นปัญหาที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจำเป็นต้องมีการเตรียมการรองรับกับภาวะประชากรผู้สูงอายุในอนาคต ในส่วนของกระทรวงคมนาคมจึงเป็นภารกิจที่สำคัญในการพัฒนาด้านโครงสร้างพื้นฐานและการบริการด้านระบบขนส่งสาธารณะที่มีประสิทธิภาพรองรับสำหรับผู้ใช้บริการกลุ่มคนชราและคนพิการ

กฎกระทรวงกำหนดลักษณะ หรือการจัดให้มีอุปกรณ์ สิ่งอำนวยความสะดวกหรือบริการในอาคาร สถานที่ ยานพาหนะ และบริการขนส่ง เพื่อให้คนพิการสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้ พ.ศ. ๒๕๕๖

     กฎกระทรวงกำหนดลักษณะ หรือการจัดให้มีอุปกรณ์ สิ่งอำนวยความสะดวกหรือบริการในอาคาร สถานที่ ยานพาหนะ และบริการขนส่ง เพื่อให้คนพิการสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้ พ.ศ. ๒๕๕๖ กระทรวงคมนาคม ได้มีผลบังคับใช้ และกำหนดให้มีคู่มือการให้ความช่วยเหลือแก่คนพิการแต่ละประเภทสำหรับเจ้าหน้าที่ที่ให้บริการและคู่มือแปลภาษาหรือป้ายสัญลักษณ์ภาษาสำหรับเจ้าหน้าที่ประจำอาคารที่ให้บริการด้านขนส่ง ซึ่งยังไม่มีหน่วยงานใดดำเนินการในเรื่องนี้
     สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) ได้รับมอบหมายจากกระทรวงคมนาคมในการดำเนินการจัดทำคู่มือดังกล่าว ให้สอดคล้องตามที่กฎกระทรวงฯ กำหนด เพื่อเผยแพร่ประชาสัมพันธ์แก่หน่วยงานในสังกัดกระทรวงคมนาคมเพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติงานและให้บริการด้านขนส่งแก่คนพิการในวงกว้างต่อไป อันจะเป็นส่วนหนึ่งในการผลักดันให้เพิ่มประสิทธิภาพและยกระดับมาตรฐานการให้บริการระบบขนส่งสาธารณะรูปแบบต่างๆ ที่สอดคล้องตามที่กฎกระทรวงฯ ได้กำหนดไว้ เช่น ระบบรถโดยสาร เรือโดยสาร อากาศยาน รถไฟ รถไฟฟ้า สามารถรองรับการให้บริการแก่คนพิการและผู้สูงอายุได้